Ακολουθήστε μας:

facebook  twitter  google +  youtube
 

Σεξουαλική Διαπαιδαγώγηση
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΙΑΠΑΙΔΑΓΩΓΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

Από την ίδρυση του το 1971, Κυπριακός Σύνδεσμος Οικογενειακού Προγραμματισμού έθεσε το θέμα της Σεξουαλικής Αγωγής μέσα στη σφαίρα των προτεραιοτήτων του. Η κατάσταση ήταν πολύ διαφορετική πριν από 30 χρόνια. Σε μια πολύ μικρή κοινωνία, όπως είναι η Κυπριακή, υπήρχε συντηρητισμός με διάχυτη την επίδραση της παράδοσης. Ένα τόσο ευαίσθητο θέμα είχε μια δύσκολη πορεία μέχρι να φθάσουμε στο τι γίνεται στην Κύπρο σήμερα.

Το 1979, τόλμησε ο ΚΣΟΠ και διενήργησε παγκύπρια έρευνα για την εισαγωγή της Σεξουαλικής Διαπαιδαγώγησης στα σχολεία που απευθυνόταν σε τρεις ομάδες ατόμων, η 1η ομάδα ήταν οι γονείς, η 2η οι εκπαιδευτικοί και η 3η οι έφηβοι. Τα αποτελέσματα της έρευνας κατέδειξαν ότι και οι τρεις κατηγορίες ήταν στη συντριπτική τους πλειοψηφία υπέρ της ένταξης της Σεξουαλικής Αγωγής στα σχολεία.

Μετά τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων συστάθηκε επιτροπή με παράγοντες του Υπουργείου Παιδείας και τη συμμετοχή εκπροσώπων του Οικογενειακού Προγραμματισμού και άλλων σχετικών φορέων. Η επιτροπή είχε σαν στόχο τη μελέτη των τρόπων εισαγωγής του μαθήματος στα σχολικά προγράμματα.

Ταυτόχρονα ο Σύνδεσμος οργάνωνε διαλέξεις σε γονείς και τα παιδιά ανά  το παγκύπριο, διενεργούσε ανοικτές συζητήσεις για τη Σεξουαλική Αγωγή καθώς και παρουσιάσεις του θέματος στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Όταν το κρατικό κανάλι, το Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου, άρχισε για πρώτη φορά ζωντανά προγράμματα με καλεσμένους ειδικούς, ένα από τα πρώτα θέματα που συζητήθηκαν ήταν η Σεξουαλική Διαπαιδαγώγηση.

Στη δεκαετία του 80 παρά τις ποικίλες ενέργειες, το θέμα έμεινε στάσιμο στo επίπεδο του Υπουργείου Παιδείας μέχρι το 1991 οπόταν ο τότε Υπουργός Παιδείας κος Ανδρέας Χριστοφίδης, εξήγγειλε στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης ότι το μάθημα της Αγωγής Υγείας θα μπει στα αναλυτικά προγράμματα, και η ένατη ενότητα του προγράμματος Αγωγής Υγείας θα είναι η «Σεξουαλική - Οικογενειακή Αγωγή». Η αναγκαιότητα εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών είναι πλέον πασιφανής και έτσι μετά την εξαγγελία, το 1992 εκπαιδεύεται ένας μεγάλος αριθμός εκπαιδευτικών , εκπαιδευτικών ψυχολόγων, επισκεπτριών υγείας και εκπροσώπων του Οικογενειακού Προγραμματισμού για τη διδασκαλία της Αγωγής Υγείας, από 4 εμπειρογνώμονες του Πανεπιστημίου Southampton.

Αμέσως μετά, υπήρξε μια ευφορία, ένα κλίμα αισιοδοξίας κι αυτό γιατί επιτέλους επίσημα το Υπουργείο Παιδείας προωθούσε τη Σεξουαλική Αγωγή προσφέροντας το αναλυτικό πρόγραμμα, τους εκπαιδευμένους εκπαιδευτικούς και άλλους φορείς, και τη δημιουργία «Επιτροπών Αγωγής Υγείας» σε κάθε σχολική μονάδα της Μέσης Εκπαίδευσης. Όμως όλη αυτή η κινητικότητα και δράση δεν ήταν αρκετή για την ικανοποιητική και πλήρη εφαρμογή του μαθήματος στα σχολεία. Πρακτικές δυσκολίες, όπως η μετακίνηση των εκπαιδευτικών η οποία άφηνε κενά στην κάλυψη των αναγκών.
 
Η διαθεματική προσέγγιση μέσα από τα αναλυτικά προγράμματα άλλων μαθημάτων και το «κρυφό αναλυτικό πρόγραμμα» όσον αφορά τη Σεξουαλική Αγωγή  αποδείχτηκαν ανεπαρκή για την πλήρη εφαρμογή του προγράμματος. Τελικά τα γεγονότα ανάγκασαν το Υπουργείο Παιδείας να επανεξετάσει το θέμα εφαρμογής της Σεξουαλικής Αγωγής στην εκπαίδευση. Οι επισημάνσεις για αύξηση της εφηβικής εγκυμοσύνης και εκτρώσεων στον μαθητικό πληθυσμό από τον τότε πρόεδρο του Παγκύπριου Ιατρικού Συλλόγου, Δρα Αντώνη Βασιλείου, που τυγχάνει να είναι γυναικολόγος, ανάγκασε το Υπουργείο Παιδείας να επαναδραστηριοποιηθεί, αφού το όλο θέμα έγινε αντικείμενο συζήτησης από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης.

Το θέμα αφού τέθηκε υπόψη της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Παιδείας, συστάθηκε νέα επιτροπή να το χειριστεί. Πρόεδρος της επιτροπής είναι ο υπεύθυνος του προγράμματος Αγωγής Υγείας του Υπουργείου Παιδείας. Παρενθετικά ο εκάστοτε υπεύθυνος Αγωγής Υγείας είναι εκπαιδευτικός-επιθεωρητής  Βιολογίας/Φυσιογνωστικών. Στην επιτροπή συμμετέχουν εκπρόσωποι διαφόρων εκπαιδευτικών φορέων, της συνομοσπονδίας γονέων μέσης εκπαίδευσης του Παγκυπρίου Ιατρικού Συλλόγου  και ο ΚΣΟΠ.

Το 2001 η νέα επιτροπή πρότεινε όπως το μάθημα Σεξουαλική Αγωγή εφαρμοστεί πιλοτικά στους μαθητές της τρίτης γυμνασίου, πρόταση που έγινε δεκτή από το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού. Ακολούθησαν εξαγγελίες περί αυτού από τον Υπουργό Παιδείας στον τύπο και εκ νέου δόθηκε δημοσιότητα στο όλο θέμα.

Πέρασε ακόμη ένας χρόνος για να υλοποιηθεί πρώτα η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών των σχολείων που θα λάμβαναν μέρος στο πιλοτικό πρόγραμμα που θα είχε δύο προσεγγίσεις.
• Η μια θα ήταν διαθεματική με συμμετοχή καθηγητών βιολόγων, φιλόλογων, θεολόγων, οικιακής οικονομίας και σωματικής αγωγής.

• Η άλλη προσέγγιση θα ήταν καθαρά ιατροκεντρική και θα την αναλάμβαναν καθηγητές βιολόγοι / φυσιογνώστες.

Ο Σύνδεσμος Οικογενειακού Προγραμματισμού συμμετείχε ενεργά στη διαδικασία της εκπαίδευσης των εκπαιδευτών και των δύο προσεγγίσεων.

Οι συμμετέχοντες στην πρώτη ομάδα της διαθεματικής προσέγγισης δεν είχαν δυστυχώς αντιληφθεί τη σημασία της παρακολούθησης ολόκληρης της σειράς των εργαστηρίων που ήταν 5 απογευματινές εκπαιδεύσεις, έτσι παρακολούθησαν το μέρος που θα δίδασκαν. Λίγοι ήταν εκείνοι που συμμετείχαν ενεργά στην όλη εκπαίδευση. Τελειώνοντας ένοιωθαν ότι δεν είχαν αρκετές βάσεις, κίνητρα και στήριξη για να αναλάβουν ένα τέτοιο νέο φορτίο.
Η δεύτερη ομάδα των βιολόγων ήταν ομοιογενής και παρακολούθησαν όλοι μια σειρά 7 απογευματινών εκπαιδεύσεων. Ένοιωθαν ότι ενισχύθηκαν πάνω σε γνώριμα εδάφη με αποτέλεσμα να αντικρίζουν το όλο θέμα  με περισσότερη αυτοπεποίθηση.
 
Η εφαρμογή άρχισε τον Ιανουάριο του 2003 και με την ολοκλήρωση της σχολικής χρονιάς, οι δύο προσεγγίσεις αξιολογήθηκαν από ανεξάρτητο λειτουργό του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Κύπρου. Τα αποτελέσματα ήταν βέβαια πολύ καλύτερα στην ομάδα των καθηγητών βιολογίας-φυσιογνωστικών.

Με γνώμονα την αποτελεσματικότερη εφαρμογή από τους καθηγητές βιολογίας το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού, υιοθέτησε το βιολογικό –ιατρικό μοντέλο σε πιλοτική βάση, σε μαθητές της τρίτης γυμνασίου σε 6 σχολεία. Το πρόγραμμα διαρκεί 15 περιόδους των 45 λεπτών και περιλαμβάνει τις παρακάτω τέσσερις ενότητες.

Α΄ Ενότητα (6 περίοδοι)
Εισαγωγή στο γεννητικό σύστημα του άντρα και της γυναίκας, εμμηνορυσιακός κύκλος, γαμετογένεση, εγκυμοσύνη, αυλάκωση, τοκετός- θηλασμός, υγιεινή των γεννητικών οργάνων.

Β΄ Ενότητα (2 περίοδοι)
Διαταραχές περιόδου, παθολογικές καταστάσεις του γεννητικού συστήματος, πρόληψη και αντιμετώπιση.

Γ΄ Ενότητα (4 περίοδοι)
Οικογενειακός Προγραμματισμός, αντισύλληψη, ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη και επιπτώσεις και Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα.

Δ΄ Ενότητα (3 περίοδοι)
Προσωπικές επιλογές και αποφάσεις για τη ζωή μας, εφηβεία, διαπροσωπικές σχέσεις, είδη συμπεριφοράς, οι φίλοι στην εφηβεία, Οικογένεια, η ερωτική σχέση.  

1) Εκπαίδευση Εκπαιδευτών – Ο ΚΣΟΠ από το 1980 για πρώτη φορά κάλεσε ειδικό από την Αμερική για εκπαίδευση εκπαιδευτών, αναγνωρίζοντας την αναγκαιότητα για τη δημιουργία εκπαιδευμένων πυρήνων που στη συνέχεια θα εκπαίδευαν άλλους εκπαιδευτικούς.

Το 1998 & το 2000 ο οργανισμός μας κάλεσε ειδικούς από την Αγγλία και το Ισραήλ την κα Mary Potter και κα Gila Bronner αντίστοιχα και εκπαίδευσαν εκπαιδευτές. Η κα. Bronner εκπαίδευσε επίσης επαγγελματίες υγείας, όπως σχολίατρους, γυναικολόγους, επισκέπτριες υγείας κ.λ.π. Το 2003 όμως έγινε μια πολύ καλά συγκροτημένη προσπάθεια εκπαίδευσης εκπαιδευτών κατόπιν εξασφάλισης διεθνούς χορηγίας (UNOPS). Εικοσιοκτώ (28) εκπαιδευτές επίσημα επιλεγμένοι από την Υπηρεσία τους, Δημοτική και Μέση εκπαίδευση, Υπηρεσία Συμβουλευτικής και Καθοδήγησης, Βιολογίας-Φυσιογνωστικών, Οικιακής Οικονομίας, Σχολίατρων και Επισκεπτριών Υγείας, του Παγκυπρίου Ιατρικού Συλλόγου, του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Κύπρου, εθελοντές και προσωπικό του Συνδέσμου συμμετείχαν σε διήμερο βιωματικό εργαστήριο.  Το εργαστήριο διενήργησε η κα. Dortje Braeken, Ολλανδή που εργάζεται στη Διεθνή Ομοσπονδία Οικογενειακού Προγραμματισμού, στο Λονδίνο.

 Η αλληλογραφία με όλα τα αρμόδια τμήματα για την ενημέρωση του προγράμματος, για τα κριτήρια συμμετοχής που είχαν τεθεί για την επιλογή του εκπροσώπου της κάθε υπηρεσίας, έδωσε εκ νέου τη δυνατότητα στο Σύνδεσμο να δράσει ως ηγετικός φορέας και να γνωστοποιήσει την ικανότητα του να διεξάγει τέτοιου είδους εκπαιδεύσεις. Το διήμερο βιωματικό εργαστήρι ακολούθησαν κατά παράκληση των συμμετεχόντων από τις αξιολογήσεις, δύο μονοήμερα εκπαιδευτικά εργαστήρια που θεωρήθηκαν απαραίτητα για την ολοκλήρωση της εκπαίδευσης τους, που υλοποίησαν κύπριοι εκπαιδευτές. 

Ο ρόλος του Συνδέσμου προς τους υπεύθυνους του Υπουργείου είναι συμβουλευτικός αλλά και συνεταιρικός, αφού για την εκπαίδευση των εκπαιδευτικών ο Σύνδεσμος υλοποιεί ένα μέρος του προγράμματος.
Ταυτόχρονα ο Σύνδεσμος, ως ανεξάρτητος οργανισμός διενεργεί τα δικά του προγράμματα σε τέσσερα επίπεδα.

2) Εκπαίδευση Εκπαιδευτικών – Ο Κυπριακός Σύνδεσμος Οικογενειακού Προγραμματισμού πάντοτε διοργάνωνε εκπαιδευτικά σεμινάρια για καθηγητές σε συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας. Τα τελευταία χρόνια η συνεργασία αυτή γίνεται σε συστηματική βάση με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, στα πλαίσια της προαιρετικής εκπαίδευσης. Το Ινστιτούτο από την αρχή της σχολικής χρονιάς, εκδίδει οδηγό, με τα διάφορα εκπαιδευτικά προγράμματα του έτους. Το πρόγραμμα που προσφέρει ο Σύνδεσμος συμπεριλαμβάνεται στον οδηγό με  καθορισμένη την ημερομηνία διεξαγωγής των 5 εκπαιδευτικών σεμιναρίων που γίνονται απογεύματα. Η συνεργασία με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο άρχισε το 2001 και τα πρώτα 2 χρόνια του προγράμματος προσφερόταν ετήσια μια σειρά για εκπαιδευτικούς δημοτικής και μια σειρά για εκπαιδευτικούς μέσης εκπαίδευσης στη Λευκωσία.  Το 2003 με τη χορηγία που εξασφάλισε ο Σύνδεσμος, διενεργήθηκαν εκπαιδεύσεις εκπαιδευτών δημοτικής και Μέσης σε τρεις επαρχίες, της Λευκωσίας, Λεμεσού και Λάρνακας. Για φέτος, παρόλο που η χορηγία έχει ολοκληρωθεί, συνεχίσαμε τις εκπαιδεύσεις στην επαρχία Πάφου και Παραλιμνίου. Ο αριθμός των συμμετεχόντων στα εργαστήρια δεν ξεπερνά τους 25 αφού η μεθοδολογία που χρησιμοποιείται είναι βιωματική.

3) Εκπαιδεύσεις στα σχολεία και κολέγια  – Με εγκύκλιο του Υπουργείου Παιδείας, ο Σύνδεσμος έχει πρόσβαση στις σχολικές μονάδες για διαλέξεις ή και βιωματικά εργαστήρια.

Η συνεργασία με το σχολείο γίνεται σε πολλά επίπεδα.
• Ο διευθυντής του σχολείου μπορεί να ζητήσει τη διεξαγωγή εκπαιδεύσεων στο σχολείο του για μαθητές συγκεκριμένων ηλικιών και τάξεων.
• Η υπηρεσία συμβουλευτικής και καθοδήγησης, ειδικά στους ομίλους μαθητών που λειτουργούν στα σχολεία.(πχ. Όμιλος Υγείας, Κοινωνικής πρόνοιας, Νεανικού προβληματισμού κ.α.) Πρόσφατα σχολικοί όμιλοι από όλη την Κύπρο επισκέπτονται τα γραφεία του Συνδέσμου και τους προσφέρεται βιωματικό εργαστήρι, έχοντας έτσι την ευκαιρία να γνωρίσουν και να εξοικειωθούν με το χώρο του Συνδέσμου.
• Καθηγητές που στο μάθημα τους έχουν την ευχέρεια να καλέσουν επισκέπτη ειδικό, όπως στο μάθημα παιδοκομίας και βρεφοκομίας ή οικογενειακής αγωγής που είναι επιλεγόμενα μαθήματα.
• Τα τελευταία χρόνια οι μαθητές της τρίτης λυκείου επισκέπτονται κατά τη διάρκεια ενός πρωινού την Εθνική Φρουρά με στόχο την προετοιμασία τους πριν την κατάταξη τους, που αρχίζει μόλις αποφοιτήσουν. Σε συνεργασία με το σχολείο, διοργανώνονται την ίδια ημέρα εργαστήρια για τις μαθήτριες με θέμα την υγιή σεξουαλικότητα, αντισύλληψη,  HIV/AIDS.
• Θα ήταν παράλειψη να μην αναφέρουμε τα εκπαιδευτικά προγράμματα που προσφέρουμε σε φοιτητές/τριες των κολεγίων και του Πανεπιστημίου Κύπρου. Λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι οι πλείστοι νέοι δεν έτυχαν συστηματικής εκπαίδευσης στα θέματα της σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας στη διάρκεια της σχολικής τους φοίτησης, η προσφορά σεμιναρίων θεωρείται πολύ σημαντική. Η συνεργασία γίνεται συνήθως με τα γραφεία της φοιτητικής μέριμνας σε τακτική βάση. Πολλοί καθηγητές περιλαμβάνουν τις εκπαιδεύσεις του ΚΣΟΠ στην ώρα των μαθημάτων τους.   

4) Εκπαίδευση Γονιών -  Για να επιτύχουν τα προγράμματα Σεξουαλικής Αγωγής είναι σημαντικό να έχουμε κοντά μας, δίπλα μας τους γονείς. Ο Σύνδεσμος σε συνεργασία με τους συνδέσμους γονέων διοργανώνει τακτικά διαλέξεις με συζητήσεις για το ρόλο των γονιών στη Σεξουαλική Διαπαιδαγώγηση.

Αξίζει να αναφέρουμε ότι όλα τα προγράμματα τυγχάνουν αξιολόγησης από τους συμμετέχοντες καθώς και από τους εκπαιδευτές. Η συστηματική αξιολόγηση βοηθά στην βελτίωση της προσφερόμενης εκπαίδευσης, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες των εκπαιδευομένων, είτε αυτοί είναι μαθητές , εκπαιδευτικοί ή εκπαιδευτές.

Παρά το γεγονός ότι:
• οι προσπάθειες του Συνδέσμου ήταν επίπονες και συνεχείς
•  έχουν εκπαιδευτεί πολλά άτομα
• το μάθημα αγωγής υγείας καλύπτει με το αναλυτικό του πρόγραμμα και την σεξουαλική αγωγή
• στατιστικά στοιχεία πρόσφατων ερευνών επιβεβαιώνουν την αναγκαιότητα της σεξουαλικής αγωγής

Βρισκόμαστε στο 2006 και η σεξουαλική αγωγή δεν έχει θεσμοθετηθεί και δεν υπάρχει η απαραίτητη στρατηγική για την διασφάλιση και πρόσβαση της.

Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό κανονισμό1567/2003 άρθρο 2, οι έφηβοι έχουν το δικαίωμα «…μίας επαρκούς πρόσβασης σε πληροφορίες, εκπαίδευση και…υπηρεσίες όσον αφορά την αναπαραγωγή και σεξουαλική ζωή…».

Ο Κυπριακός Σύνδεσμος Οικογενειακού Προγραμματισμού πιστεύει ότι:
• H σεξουαλική αγωγή πρέπει να θεσμοθετηθεί και να εφαρμοστεί σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης
• Οι εκπαιδευτικοί, οι γονείς και άλλοι επαγγελματίες να τύχουν της κατάλληλης εκπαίδευσης
• Η πολιτεία αλλά και η κοινότητα έχει υποχρέωση να ανταποκριθεί στις ανάγκες των νέων, με ευαισθησία και κατανόηση και να προσφέρει  υψηλής ποιότητας συμβουλευτικές και κλινικές υπηρεσίες στον τομέα της σεξουαλικότητας